KOCHAĆ

STADIA ROZWOJU ROZUMOWANIA MORALNEGO WG LAWRENCE KOHLBERGA

Kochać to starać się być dobrym dla innych, a więc przestrzegać zasad moralnych opartych na szacunku i miłości. Choć sumienie i poczucie moralności jest wpisane w ludzką psychikę niezależnie od kultury i religii, to jednak nie jest ono u wszystkich jednakowe, ponieważ podlega procesowi rozwoju. Ów rozwój natomiast przejawia się w świadomym dążeniu do doskonałości moralnej i osobistej.

Lawrence Kohlberg (amerykański psycholog żyjący w l. 1927 – 1987) opracował stadia rozwoju rozumowania moralnego człowieka, które można utożsamić z rozwojem inteligencji moralnej. Swoją klasyfikację oparł na zdolnościach do logicznego myślenia wspólnych wszystkim ludziom, podobnie jak stadia rozwoju poznawczego J. Piageta. Obie klasyfikacje się uzupełniają. Przedstawia ona poziomy i fazy wzrastania dojrzałości moralnej dziecka i człowieka dorosłego. Zauważmy, że poszczególne stadia rozwijają się od postaw egocentrycznych, skoncentrowanych tylko na sobie i swoich potrzebach ku postawom nastawionym na uwzględnianie potrzeb innych ludzi i wypracowaniu w sobie zasad moralnych. Badania wykazują, że zdecydowana większość ludzi przejawia poziom konwencjonalny, a tylko jednostki wybitne potrafią wspiąć się na wyższy poziom pokonwencjonalny.

POZIOM PRZEDKONWENCJONALNY:

STADIUM 1 – Egocentryczny punkt widzenia: Słuszne jest unikanie sankcji. Należy unikać czynienia szkód osobom lub ich własności z uwagi na posłuszeństwo wobec autorytetu i chęci uniknięcia kary. Nie uwzględnia się punktu widzenia innych osób, nie bierze się pod uwagę ich potrzeb i interesów. Moralność czynu ocenia się raczej w kategoriach jego fizycznych konsekwencji, aniżeli w kategoriach potrzeb psychicznych innych osób. Reguły moralne są rozumiane i stosowane w sposób dosłowny i absolutny.

STADIUM 2 – Konkretny indywidualistyczny punkt widzenia: Słuszne jest dbanie o zaspokojenie własnych potrzeb i interesów, pamiętając, że inni mają prawo czynić to samo. Pojawia się świadomość, że każdy człowiek ma swoje potrzeby i interesy, a interesy różnych osób mogą być ze sobą w konflikcie. Słuszne jest to, co jest równą wymianą i wzajemną korzyścią.

POZIOM KONWENCJONALNY:

STADIUM 3 – Perspektywa jednostki pozostającej w związkach z innymi: Słuszne jest czynienie tego, czego oczekuje się od osób pełniących określone role: ojca, męża, brata, syna, przyjaciela czy matki, żony, siostry, córki itp. Ważne jest bycie dobrym, to jest działanie z dobrych pobudek, okazywanie zainteresowania i troski o innych, utrzymywanie dobrych stosunków, dbałość o podtrzymywanie wzajemnego zaufania i szacunku oraz kierowanie się złotą regułą: “Postępuj wobec innych tak, jak chciałbyś, aby inni postępowali wobec ciebie” czy “Nie czyń drugiemu tego, co tobie niemiłe”.

STADIUM 4 – Społeczny punkt widzenia: Słuszne jest to, co przyczynia się do pomyślności społeczeństwa, grupy lub instytucji oraz postępowania według nakazu sumienia, mówiącego o konieczności wywiązywania się z określonych własnych zobowiązań. Należy wypełniać obowiązki i powinności, na które wyraziło się zgodę. Prawa należy przestrzegać zawsze, z wyjątkiem przypadków krańcowych.

POZIOM POKONWENCJONALNY:

STADIUM 5 – Perspektywa umowy społecznej: Pojawia się świadomość, że ludzie wyznają różne wartości i mają różne opinie, z których większość zrelatywizowana jest do grupy, do której się należy. Te zrelatywizowane reguły winny być przestrzegane, ponieważ są wynikiem umowy społecznej. Niektóre ogólne wartości i prawa (np. życie i wolność) muszą być przestrzegane w każdym społeczeństwie niezależnie od zdania większości. Słuszność prawa zależy od stopnia, w jakim zabezpiecza ono dobro społeczne oraz chroni fundamentalne ludzkie zasady i wartości.

STADIUM 6 – Perspektywa uniwersalnych zasad etycznych: Słuszne jest przestrzeganie uogólnionych przez siebie zasad etycznych. Pojawia się przekonanie o ważności powszechnych zasad etycznych i poczucie osobistego wobec nich zobowiązania. Poszczególne prawa lub umowy społeczne są uznawane dlatego, że wyrastają z tych ogólnych zasad. W przypadku niezgodności prawa z tymi zasadami, należy działać zgodnie z zasadami moralnymi. Są to powszechne zasady sprawiedliwości i równości praw człowieka oraz szacunku dla godności istot ludzkich jako indywidualnych osób. Należy działać tak, aby maksymalizować dobro i podnosić jakość życia wszystkich ludzi oraz stwarzać im warunki maksymalnej wolności, godząc ją z taką samą wolnością innych.

Opracowała Dorota Czyżowska na podstawie Kohlberg: Stage and Sequence. The Cognitive – Developmental Approach to Socialization. [w:] Handbook of Socialization Theory and Research. Chicago 1969, str. 31-53; tenże: Essays in Moral Development, t. II: Psychology of Moral Development. New York 1984 [w:] Psychologia rozwoju człowieka. Tom 3 Rozwój funkcji psychicznych pod red. Barbary Harwas-Napierały i Janusza Trempały. PWN. Warszawa 2002, str. 116.

POKÓJ LUDZIOM DOBREJ WOLI. 

Natomiast ludzie złej woli nie powinni zaznać spokoju dopóty, dopóki się nie nawrócą na dobrą drogę!