Niezbędnym warunkiem rozwoju wewnętrznego i dojrzałości psychicznej jest kierowanie się w życiu zasadami moralnymi opartymi na miłości. Brak zasad moralnych prowadzi do degradacji psychicznej i psychopatii. W życiu społecznym (począwszy od prostego związku między dwiema osobami, a skończywszy na wielkiej polityce) kierujemy się wartościami moralnymi, które regulują wzajemne relacje międzyludzkie. Tworzą one zazwyczaj system zasad opartych na empatii i pozytywnych uczuciach miłości i życzliwości międzyludzkiej, które wyznaczają kierunek naszego życia i rozwoju osobistego. Są one uniwersalne i przypisane zdecydowanej większości ludzi na świecie, lecz z racji tego, że każdy z nas jest inny – jedyny i niepowtarzalny – mogą być różnie rozumiane zarówno w różnych kulturach i religiach, jak i przez pojedynczego człowieka. Statystycznie rzecz biorąc, zdecydowana większość ludzi kieruje się dobrem, szacunkiem i życzliwością w stosunku do bliźnich, a także do zwierząt i całej przyrody, przy czym tylko najwybitniejsi osiągają szczyty rozwoju moralnego, jak i niewielu jest ludzi skrajnie złych, tworzących tzw. patologię i margines społeczny. Tenże margines społeczny może się powiększać w czasach niepokojów społecznych, kryzysów i wojen, kiedy to obniża się przeciętny poziom moralny społeczeństwa na skutek traumatycznych przeżyć, które im towarzyszą.

W naszym kraju dominują wartości moralne wypracowane przez chrześcijaństwo. Warto jednak poczytać, co na ten temat ma do powiedzenia współczesna psychologia. Trafiłam na ciekawą klasyfikację postaw moralnych Stephena R. Coveya (1932 – 2012) w zależności od tego, jakie wartości stawiamy sobie w życiu na pierwszym miejscu, czyli co jest dla nas najważniejsze w danym momencie życia oraz jak należy je postrzegać w świetle zasad moralnych. Stanowią one wtedy centrum naszej osobowości. Zostały one opracowane przez amerykańskiego trenera rozwoju osobistego Stephena R. Coveya (1932 – 2012), który przez całe swoje życie prowadził szkolenia i porady psychologiczne według własnej autorskiej metody stymulowania rozwoju osobistego i społecznego jednostki, zwanej teorią siedmiu nawyków.

Autor wyraźnie podkreśla, że swój system moralny opiera na uniwersalnych zasadach, występujących we wszystkich religiach i kulturach, którymi się nie zajmuje ze względu na ich różnorodność, podobnie jak wartościami i praktycznymi metodami. Klasyfikację postaw moralnych opiera na podstawowych potrzebach psychicznych zapewniających bezpieczeństwo osobiste, wyznaczające kierunek naszego życia oraz dające poczucie mądrości i siły/mocy. Są tu opisane sytuacje jednostronne i skrajne, bo zwykle człowiek kieruje się w życiu wieloma zasadami równolegle, które mogą podlegać określonej hierarchii lub wewnętrznym konfliktom. Mogą też się zmieniać w różnych okresach i fazach życia w trakcie dojrzewania psychicznego jednostki. Uświadomienie sobie, czym najbardziej kierujemy się w obecnej sytuacji życiowej, pozwala ją udoskonalać i zmieniać na lepsze.

Według książki: Stephen R. Covey: 7 nawyków skutecznego działania„. Przekład Iwona Majewska – Opiełka. Poznań 2003, str. 118-120, 123, 336-341.